Siasi Uesiliana tauʻatāina ʻa Tonga

Ko e Siasi Uēsiliana Tauʻatāina ʻo Tonga (Faka-Pilitānia: Free Wesleyan Church of Tonga), ko e tefito'i fungavaka ia 'o e Lotu Metotisi 'i Tonga. Ko e lahi taha ia ʻi he ngaahi fungavaka 'o e Lotu 'i he fonua, pea 'oku tu'unga ai hono fa'a ma'uhala'aki 'o pehē ko e siasi fakafonua ia. Ko hono tupu'anga 'oku lau mei hono fakatū'uta ki Tonga 'a e Lotu Tahisi, pe 'oku toe ange ko e LMS, kae pehē foki ki he ngāue fakamisinale 'a e Kautaha Ngāue Uēsiliana Metotisi, 'a ia kuo tauhingoa ki ai 'a e Siasi he ngaahi 'aho ni. Talu mei hono fakatū'uta 'a e Lotu ki he 'Otu Tonga mo e kaukaua 'a e fekau'aki 'a e Siasi mo Fale Lahi, pea kuo hoko ai 'a e hou'eiki mei he Fale 'o Tupou ko e kau lotufehu'i tu'ukimu'a 'i he Siasi.

Ko e Falelotu Senituli ʻi Kolomotu'a, Nukuʻalofa, 'a ia 'oku takua ko Saione (Zion), ko e 'ulu'i falelotu ia 'o e Siasi Uēsiliana Tauʻatāina 'o Tonga.

HisitōliaEdit

Ko hono Tupu'angaEdit

Na'e tupu 'a e Siasi Uēsiliana Tau'atāina 'o Tonga mei hono fakataha'i 'o e Siasi Tau'atāina 'o Tonga (Faka-Pilitānia: Free Church of Tonga) mo e Siasi Uēsiliana Metotisi (Faka-Pilitānia: Wesleyan Methodist Church) 'a ia na'e kei fekau'aki kakato mo e Siasi Metotisi 'o 'Aositelēsia (Faka-Pilitānia: Methodist Church of Australasia). 'I he te'eki ke hokosia 'a e ngaahi maa'imoa liukava 'a Kingi Siaosi Tupou II 'i he ta'u 1898, na'e ui 'a e siasi fakafonua ko e Jiaji Ueseliana Tauataina o Toga (Faka-Pilitānia: Free Wesleyan Church of Toga, pe ko e Wesleyan Free Church of Toga).

'I he ta'u 1924, na'e mā'anu 'a e maa'imoa 'a e Ta'ahine ko Kuini Sālote Tupou III ke fakataha'i 'a e Siasi Tau'atāina, 'a ia ne tanupou 'e he 'Uluaki Fā, mo e Siasi Uēsiliana ('a ē na'e takua 'e he Kau Tau'atāina ko e Jiaji Fakaogo). Kae pango he na'e holomomoko 'ena fekau'aki, he vakai ange na'e kei laumālie lelei pē 'akinautolu na'e kau ki he fu'u Fakatamaki 'o e vaa'i ta'u 1885-1887.

Ko e Fu'u Femotumotuhi Faka-Uēsiliana & Fakatamaki 'o e vaa'i tau 1885-1887Edit

Na'e tupu 'a e Fakatamaki mei he femotumotuhi 'a e vā 'o Tupou (na'e tu'unga lahi eni 'i he ngaahi fale'i na'e fai 'e Misa Peka, ko e faifekau misinale mālōlō 'o e Siasi Uēsiliana mo Palēmia-lolotonga he taimi ko ia) mo e Konifelenisi 'o e Siasi Uēsiliana 'i Niu Saute Uēlesi, koe'uhi ko e finangalo 'a 'Ene 'Afio ke tau'atāina kakato 'a e Lotu 'i Tonga mei he mafai 'o e kau faifekau papālangi. Na'e tu'utu'uni leva ki he Kau Uēsiliana kotoa pē 'i Tonga ke nau tafuli mei he Siasi Uēsiliana kae hū 'o kau ki he Siasi Tau'atāina 'o Tonga. Na'e kamata foki mo hono fakatanga'i fefeka 'e he kau taki 'o e Pule'anga Tonga mo e Siasi Tau'atāina 'a e si'i kāinga Uēsiliana na'anau kei pikitai ki he mu'aki Siasi Metotisi, pea na'e tupu mei he ngaahi a'usia ko eni 'a hono fatu 'e Tōketā Moulitoni 'a e ngaahi himi Uēsiliana 'iloa mo fakalaumālie 'a ia kuo nau hoko ko e fakahā'anga 'o e fekau'aki fakalaumālie 'ani fungavaka kehekehe 'o e Lotu 'i Tonga.

Ko e Faka'a'au Atu ki hono Fakatahataha 'a e LotuEdit

Na'e fakatokanga'i 'e he Pikopō Misinale 'o e Siasi Faka-'Ingilani 'o Tonga, 'a Misa Uīlisi, 'a e faka'a'au ke matolo atu 'a e lau-siasi mo e fakavahavaha'a-lotu he ta'u 1908, lolotonga ia 'ene fakataha mo e Faifekau Sea 'o e Siasi Uēsiliana, 'a Misa Peesi, mo e Palesiteni 'o e Siasi Tau'atāina, 'a Misa Uatekini, ke nau tu'u 'o fakafepaki'i 'a e Pule'anga Tonga, 'o tu'unga 'i he ngaahi ongoongo na'e pavaki 'o kau ki he faihala 'a e kau taki 'o e fonua he taimi ko ia.

Neongo na'e ai ha ni'ihi na'anau talatō ki he feinga fakatahataha-lotu 'a e kau takilotu Uēsiliana mo Tau'atāina, ka na'e mā'anu lelei pē 'a e ngaahi feinga fakalelei, pea toki fakaa'u 'a e vīsone ni 'e he Konifelenisi Kakato 'o e Siasi Tau'atāina 'i he ta'u 1924, 'i he'enau tali lelei ke fai 'a hono toe fakataha'i 'o e Ongo Siasi pea fili ai mo e Palesiteni fo'ou, ko e faifekau Tau'atāina na'a ne ngāue fakamisinale ki Ha'amoa ko Setaleki Manu.

Ko e Kau TakiEdit

'I he LolotongaEdit

Ko e 'Eiki Palesiteni lolotonga 'o e Siasi ko Ffk. Tkt. Tevita Koloa'ia Havea, pea ko e Tangata'eiki Sekelitali Lahi ko Ffk. 'Alifeleti 'Atiola. Na'e fakatou fili mo fakanofo kinaua ki hona lakanga 'e he fakataha 'o e Konifelenisi Kakato ko hono Hivangofulu-ma-Fitu, 'a ia na'e fakahoko ki 'Eua mei he 'aho 21 ki he 'aho 26 'o Siune, 2021. Ko hono ui 'a e kau faifekau ki honau ngaahi potungāue, 'o tatau pē ki he ngaahi siasi fakakolo, ngaahi vāhenga, ngaahi vahefonua, ngaahi ako'anga mo e ngaahi 'ōfisi, 'oku fai ia 'e he Palesiteni pea fakapapau ki ai 'e he Konifelenisi Kakato, ko e sino'i pule mā'olunga taha ia 'i he Siasi.

'Oku hā atu 'i lalo 'a e lisi 'o kinautolu kuo ui ki he lakanga ko e Faifekau-Sea & Faifekau-Pule 'o e Ngaahi Vahefonua, 'o fakatatau ki he Tu'utu'uni Fehikitaki 'a e Konifelenisi Kakato ko hono Hivangofulu-ma-Fitu, 2021.

Kau Faifekau Sea & Faifekau Pule 'o e Ngaahi Vahefonua
Sea Pule Vahefonua
'Eiki Palesiteni/ Sekelitali Lahi Ffk. Msa. Tevita M. 'Ofahulu Tongatapu
'Eiki Palesiteni/ Sekelitali Lahi Ffk. Msa. Samisoni P. Halahala 'Eua
Ffk. Msa. Falematāpule Lomu Ffk. Msa. Siosifa K. Ma'u Ha'apai
Ffk. Msa. Tu'ipulotu Faletau Ffk. Msa. Liuaki Fingalei Vava'u
'Eiki Palesiteni/ Sekelitali Lahi Ffk. Msa. Feleti Vaka'uta Niua Fo'ou
'Eiki Palesiteni/ Sekelitali Lahi Ffk. Msa. Tu'alongo Lolohea Niua Toputapu
'Eiki Palesiteni/ Sekelitali Lahi Ffk. Msa. Sione F. Ha'angana 'Aotealoa/ Niu Sila
'Eiki Palesiteni/ Sekelitali Lahi 'Eiki Palesiteni (Le'ole'o - Ffk. Msa. Sione 'Ale) 'Aositelēlia
'Eiki Palesiteni/ Sekelitali Lahi Ffk. Msa. Viliami T. Mafi Ngaahi Vāhenga Fakatahataha 'o 'Amelika

'Oku hā atu 'i lalo 'a e lisi 'o kinautolu kuo ui ki he lakanga ko e Faifekau/ Tauhi Fakalaumālie 'o e Ngaahi Potungāue mo e Ngaahi Kāingalotu 'i Muli, 'o fakatatau ki he Tu'utu'uni Fehikitaki 'a e Konifelenisi Kakato ko hono Hivangofulu-ma-Fitu, 2021.

Kau Faifekau/ Tauhi Fakalaumālie
Faifekau/ Tauhi Fakalaumālie Kāingalotu Fonua
Ffk. Msa. Sione U. Tu'akoi SUTT Vikatōlia (Mafuaola) 'Aositelēlia
'oku 'ikai ha taha Kāingalotu Sauana-Lomoloma Fisi
Ffk. Msa. 'Osaiasi V. Takeifanga Kāingalotu Tōkiō Siapani

Ko e Lakanga PalesiteniEdit

Ko e 'Eiki Palesiteni 'o e Siasi 'oku ne tatau mo ha Pēteliaki pe Palaimeta 'i he ngaahi siasi ouau-mā'olunga (hangē ko e Siasi 'Ingilani pe Siasi Katolika); 'oku 'a'ana ke pule mo fai tu'utu'uni ki he ngaahi ngāue 'a e Siasi, pea mo sea 'i hono ngaahi fakataha'anga, mo kouna hono kau faifekau, mo tauhi fakalūkufua 'a kinautolu kotoa pē 'oku kau ki he Fekau'aki 'o e Siasi 'i Tonga. 'Oku fili fo'ou 'a e Palesiteni 'i he ngaahi fakataha fakata'u 'a e Konifelenisi Kakato .Ko e tokotaha 'oku ne hokosi fo'ou 'a e lakanga Palesiteni kuo pau ke fakanofo ia 'e He'ene 'Afio, ko e Tu'i 'o Tonga, 'o fakatatau ki he lau 'a e Konisitūtone mo e Ngaahi Lao 'a e Siasi. Ka faifai ange 'o pekia, pe fakafisi, pe fakahifo, pe mālōlō tāuma'u 'a e Palesiteni lolotonga 'i he vaha'a ta'u fakakonifelenisi, 'e hoko hake leva 'a e Palesiteni ne toki mālōlō mei hono lakanga 'o fetongi ia kae 'oua kuo fili ha tokotaha fo'ou 'e he Konifelenisi Kakato. Neongo ko e lōloa 'o e teemi fakapalesiteni ko e ta'u 'e taha, ka 'oku anga maheni 'aki 'e he Konifelenisi Kakato hono toutou fili 'a e tokotaha tatau - kapau kuo fakafiemālie 'ene tō'onga-mo'ui, tō'onga-akonaki, mo e to'onga-ngāue - he ta'u ki he ta'u kae 'oua kuo ne 'ausia 'a e ta'u mālōlō (ko e ta'u 70).

'Oku hā atu 'i lalo 'a e lisi 'o kinautolu kuo nau hokosi 'a e lakanga ko e Palesiteni 'o e Siasi.

Kau Palesiteni 'o e Siasi
Palesiteni Ta'u na'a ne ngāue ai
Ffk. Msa. Uatekini (J. B. Watkin) (Siasi Tau'atāina) 1885 - 1924
Ffk. Msa. Setaleki Manu 1924 - 25
Ffk. Msa. Peesi (R. C. G. Page) 1925 - 46
Ffk. Msa. Mākei (A. E. MacKay) 1946 - 56
Ffk. Msa. Utiketi (R. Woodgate) 1956 - 61
Ffk. Msa. Sēkomi (H. B. Secomb) 1961 - 63
Ffk. Msa. Hālisi (G. G. Harris) 1963 - 69
Ffk. Msa. Kutalami (J. J. Gooderham) 1969 - 71
Ffk. Tkt. Sione 'A. Havea 1971 - 77; 1982–92
Ffk. Tkt. Uiliami H. Mo'ungaloa 1977 - 82
Ffk. Msa. Sione L. To'a 1992 - 93
Ffk. Msa. Lopeti Taufa 1993 - 98
Ffk. Tkt. 'Alifaleti M. Mone 1998 - 2009
Ffk. Tkt. Finau P. 'Ahio 2009 - 2021
Ffk. Tkt. Tevita K. Havea 2021 - Lolotonga

TatakuEdit

http://www.tonga-now.to/Article.aspx?Mode=1&ID=3292